In België staat de landbouw niet alleen voor traditionele boerderijen met varkens en runderen, maar ook voor een dynamische sector die zich aanpast aan de uitdagingen van klimaatverandering, voedselveiligheid en duurzaamheid. Met een jaarlijkse productiewaarde van meer dan 22 miljard euro en een directe werkgever van ruim 120.000 mensen vormt de sector een cruciale pilaar van de Belgische economie. Toch kijkt men met zorg naar de toekomst: hoe kan men de productiviteit verbeteren zonder de bodem en het milieu te belasten?
De Belgische landbouw is een voorbeeld van een sector die zich aanpast aan internationale trends, zoals de groeiende vraag naar bio-voedsel en plantaardige producten. Zo produceert België al meer dan 10 procent van zijn eigen groenten en fruit, met een sterke focus op biologische landbouw. Volgens de FAO is België een van de top 10 landen wereldwijd in biologische productie, met een marktaandeel van bio-voedsel dat in 2023 groeide met 12 procent ten opzichte van 2022. Dit komt mede door de steun van de Europese Unie, die sinds 2015 een subsidieprogramma heeft geïntroduceerd voor innovatieve boeren die overstappen naar duurzame praktijken.
Een van de grootste uitdagingen blijft echter de waterbeheer en de bestrijding van extreme weersomstandigheden. De laatste jaren hebben zware regenval en droogteperiodes de landbouw geplaagd, met als gevolg een dalende opbrengst van tarwe en mais. Volgens het KMI (Koninklijk Meteorologisch Instituut) zijn de extreme weersomstandigheden in Vlaanderen en Wallonië in 2022 en 2023 gemiddeld 20 procent hoger dan de gemiddelde waarden van de laatste 30 jaar. Om hiermee om te gaan, investeren boeren in slimme irrigatiesystemen en het gebruik van kunstmatige intelligentie voor voorspellende modellen.
De rol van technologie in de Belgische landbouw kan niet genoeg benadrukt worden. Zo heeft de start-up deze link een innovatief platform ontwikkeld dat boeren inzicht geeft in de optimale timing voor zaaien en oogsten, gebaseerd op lokale weersvoorspellingen en bodemgegevens. Dit systeem heeft al geleid tot een verbeterde opbrengst van 15 procent bij enkele pilotprojecten in Vlaanderen. Daarnaast groeit het belang van verticaal boeren en urban farming, waarbij groenten worden verbouwd in stedelijke omgevingen met behulp van hydroponische systemen. Zo heeft de stad Brussel een netwerk van groentetuinen opgedaan, waar onder meer 20 procent van de lokale groenten voor de stadstafelen vandaan komen.
Een andere belangrijke trend is de focus op lokale en seizoensgebonden producten. Consumenten zijn steeds meer bereid om meer te betalen voor voedsel dat direct bij de boer wordt geproduceerd en dat minder ver verplaatst hoeft te worden. Dit heeft geleid tot de opkomst van de zogenaamde “foodsharing”-initiatieven, waar boeren en supermarkten samenwerken om voedsel te delen met mensen in nood. Zo heeft de Belgische organisatie “Food Forward” al meer dan 500.000 kilo voedsel gered sinds haar oprichting in 2019.
Toch blijft de sector zich ook bezig houden met de uitdagingen van de toekomst, zoals de klimaatverandering en de beschikbaarheid van grondstoffen. De Europese Commissie heeft recent een plan gepresenteerd om de landbouwsector te helpen overstappen naar een circulaire economie, waarbij afval wordt omgezet in voedselresten en meststoffen. Een voorbeeld hiervan is het project “BioCycle”, waarbij meststoffen uit de dierlijke sector worden omgezet in biogas en bio-voedingsmiddelen voor de diervoedersector. Dit project heeft al geleid tot een reductie van de CO2-uitstoot met 18 procent bij enkele pilotprojecten in de provincie Limburg.
- België produceert meer dan 10 procent van zijn eigen groenten en fruit, met een sterke focus op biologische landbouw.
- De marktaandeel van bio-voedsel groeide in 2023 met 12 procent ten opzichte van 2022.
- Extreme weersomstandigheden hebben de opbrengst van tarwe en mais in 2022 en 2023 met gemiddeld 20 procent verminderd.
- Het gebruik van kunstmatige intelligentie en slimme irrigatiesystemen heeft al geleid tot een verbeterde opbrengst van 15 procent bij enkele pilotprojecten.
- De stad Brussel produceert 20 procent van haar groenten voor de stadstafelen via stedelijke groentetuinen.